Het is stil in Nederland. De straten zijn leeg en in de supermarkt hoor je bijna niemand met elkaar praten. Corona heeft ons in haar greep. Dat geldt ook voor onze financiën. Vier weken geleden schreef ik nog aan een artikel dat begon met de constatering dat de economie er zo goed voor staat. Een historisch lage werkloosheid , huizenprijzen die hoger zijn dan voor de crisis en cao’s die in 2019 de grootste loonstijging lieten zien in tien jaar. In de stilte van deze periode, waarin de ziekenhuizen vechten voor de levens van onze naasten, veranderen deze beelden op een manier die we nog niet overzien. 

Nederland wordt inmiddels overspoeld met geldzorgen. Bij ZZP-ers vallen opdrachten weg en een ongekend aantal werkgevers is in acute problemen terecht gekomen. Zij beraden zich op de vraag wat ze doen met vast en tijdelijk personeel. Het Kabinet probeert de werkgelegenheid zoveel mogelijk overeind te houden met wat wel genoemd wordt de Bazooka van minister Hoekstra. Met miljarden uit Den Haag kunnen gemeenten financiële steun bieden aan ZZP-ers en krijgen werkgevers een tegemoetkoming om personeel aan te houden. 

Het besef dat de geldzorgen waarschijnlijk sneller groeien dan we kunnen overzien is breed verspreid. Woningcorporaties en hypotheekverstrekkers bieden uitstel aan mensen die de huur of hypotheek niet kunnen betalen. En de beroepsgroep van de deurwaarders vraagt haar leden dringend om geen beslag te leggen op de inboedel van mensen. Het zijn belangrijke en goede stappen voor al die mensen die nu acuut in problemen terecht komen. Het gegeven dat er zoveel behoefte aan is roept echter ook twee prangende vragen op. De eerste luidt hoe het komt dat er zoveel mensen acuut in problemen komen en niet de reserves hebben om een maand of twee aan financiële ellende op te vangen. De tweede luidt wat het opschuiven van verplichtingen oplevert als mensen blijkbaar de afgelopen periode al geen buffer opbouwden.

In 2017 waarschuwde het Nibud dat er in Nederland 2,5 miljoen huishoudens zijn met te weinig geld achter de hand om ‘normale’ onvoorziene uitgaven te bekostigen. Het Nibud constateerde daarbij dat dit absoluut niet alleen huishoudens zijn met een te laag inkomen om te sparen. Er is ook een substantiële groep die niet koos voor het aanleggen van een buffer. Sparen is geen vanzelfsprekendheid en dat wreekt zich nu. 

In het oog van een crisis heeft het geen zin om achterom te kijken. We kunnen met de kennis van vandaag bedenken dat we huishoudens steviger hadden moeten stimuleren om buffers op te bouwen. Maar wat niet was zal in deze periode zeker niet komen. En dus moeten we aandacht besteden aan de tweede vraag die ik opwierp, wat levert het opschuiven van verplichtingen op bij al die mensen die bij gebrek aan een buffer nu direct in de problemen komen? Het antwoord kan bijna niet anders luiden dan enorm veel ellende. Het zijn attente gebaren van hypotheekverstrekkers en woningcorporaties dat mensen die kunnen aantonen dat hun inkomen wegvalt drie maanden uitstel van betaling krijgen. Maar waar moet deze groep over een maand of drie het inkomen vandaan gaan halen om de lopende verplichtingen na te komen en daarbij de gemiste termijnen terug te betalen?

In het gezondheidsdebat wordt de roep om massaal te gaan testen steeds harder. Het idee achter deze oproep is dat we door maatwerk te leveren de mensen die besmet zijn isoleren. We kunnen daardoor anderen de ruimte bieden om het leven op te pakken. Als de economie weer opstart, komt er meer ruimte om (weer) voor elkaar gaan zorgen. Dit medische maatwerk hebben we ook nodig ten aanzien van de financiën. Een bazooka is een belangrijke eerste stap. Maar zo snel mogelijk moeten we overschakelen naar de zogenaamde ‘snipers’ in oorlogsjargon, of te wel degenen die met scherp schieten. 

Ook daar moeten we testen, maar dan op financiële draagkracht. Wie een buffer heeft, hoeft niet direct uitstel te krijgen van de betaling van hypotheek of huur. Zo houden we de corporaties en andere betrokken partijen overeind. En wie echt met de rug tegen de muur staat, heeft direct kwijtschelding nodig. Het opschuiven van vaste lasten is voor deze groep geen echte oplossing. We hebben de opdracht om er voor te zorgen dat degenen die met niets de crisis ingingen en er ook met niets uitkomen (in plaats van met een enorme problematische schuldenlast). Het vooruitschuiven van verplichtingen gaat de groep zonder buffer en zonder vooruitzicht op inkomen alleen maar verder in de ellende brengen. Dat gaat ons als samenleving vervolgens weer een veelheid aan maatschappelijke kosten opleveren. En natuurlijk rest ons dan nog het gesprek of het eerlijk is dat degenen die braaf spaarden nu moeten betalen. Daar moeten we het zeker ook met elkaar over hebben, maar wat mij betreft pas als we deze crisis achter de rug hebben……