De hernieuwde energie van Chris

Strakke maatpakken. Dikke auto’s. Luxe vakanties. Jarenlang leeft Chris een rijk leven. “Ik had altijd goede banen. Dus het ontbrak mij, mijn vrouw en onze twee kinderen aan niks.” Die goede banen zijn het resultaat van zijn ingenieursopleiding in de informatietechniek. Na zijn studie maakt hij snel carrière, eerst als IT-manager en later als consultant. “Meer dan goedbetaalde, leidinggevende functies in een snelgroeiende sector. In materialistische zin ging alles goed. Mijn scheiding was een eerste keerpunt. Dat hakte erin.” Met de wereldwijde financiële crisis van 2008 begint ook Chris’ persoonlijke financiële crisis. Van de een op de andere dag zit hij werkloos thuis. “Toen ging het in rap tempo goed mis. Het lukte me niet om iets nieuws te vinden. De crisis hielp natuurlijk allesbehalve mee.” Anno 2019 zit Chris nog steeds in de schuldhulpverlening. Niet als cliënt trouwens maar als hulpverlener. Het kan verkeren. “Alles wat ik heb meegemaakt moest hiertoe leiden.”

TEKST: RUTGER RIJKEN-VROLIJK
FOTO’S: ROOS PIERSON

Hoogopgeleid, goedbetaald, succesvol. Woorden die niet op hun plaats lijken in een verhaal over armoede. Toch is Chris (51) een van de vele Nederlanders die zijn schaapjes op het droge heeft, en wiens leven door de financiële crisis op zijn kop komt te staan. “Het was al eens eerder spannend, toen ik als IT-manager bij Free Record Shop werkte. Het is bekend hoe het dat bedrijf is vergaan. Gelukkig vond ik na het faillissement snel een baan als consultant bij TNO. Een mooie functie. Totdat de helft van dat bedrijf ten onder ging.” Gescheiden en zonder werk belandt Chris langdurig in de WW en uiteindelijk in de bijstand. Een donkere periode. “Het werd steeds moeilijker om de vaste lasten te betalen. Ik had een koophuis en liep één maand achter op de hypotheek en de VVE-betalingen. Nog te overzien zou je zeggen, maar daar begon het mee. Tegenwoordig probeert de bank je koophuis te behouden. Maar toen waren ze bikkelhard. Na de executieverkoop van m’n huis is mijn schuld gaan oplopen.”

Chris meldt zich al snel aan voor schuldhulpverlening. “Dat ging in die tijd heel ambtelijk via een loketje met een formuliertje. Ik moest allerlei papieren en documenten verzamelen om een minnelijk traject in te kunnen. Dat wil zeggen dat de gemeente aan je schuldeisers vraagt of ze willen meewerken aan een schuldregeling. Een aantal wilde dat wel. Maar de hypotheekbank hield voet bij stuk en weigerde. Daarmee hield het minnelijk traject op en startte de wettelijke schuldsanering.” De rechter dwingt Chris’ schuldeisers om mee te werken en hij krijgt een bewindvoerder toegewezen. Het beheer over zijn inkomen mag hij in eigen hand houden. Een doekje voor het bloeden, maar hij is dankbaar. “Het papierwerk dat bij dit alles komt kijken is complex. Ik ben toevallig goed opgeleid, dus het ging me gemakkelijk af. Maar eigenlijk is het te gek voor woorden. Na het betalen van de vaste lasten en de bewindvoerder hield ik in die tijd zo’n 50 euro per week over. Je wordt geacht op 90% van de bijstandsnorm te leven. Kaler dan kaal dus.”

Van afvalprikker tot schuldhulpverlener

Dat Chris ondanks alles in staat is om af en toe de humor van zijn situatie in te zien, blijkt als hij vertelt over zijn eerste vrijwilligersbaantje. “In het kader van mijn bijstandsuitkering moest ik ook een maatschappelijke tegenprestatie doen. Het zou goed zijn om werkritme op te bouwen. Ik werd schoonmaker op straat. Zwerfafval prikken, dat werk. Om aansluiting te vinden bij je collega’s, werd je in een groep mensen met een soortgelijke achtergrond geplaatst. Daar stonden we dan, allemaal ingenieurs en doctorandussen bij elkaar. Om eerlijk te zijn hebben we ontzettend veel gelachen samen. Met name om onszelf trouwens.”

Chris heeft veertien werkweken volgemaakt wanneer het noodlot toeslaat. “Tijdens het afvalprikken in het hoge gras rond het Sparta-stadion werd ik gebeten door een teek, waarna ik de ziekte van Lyme kreeg. Dat leidde vervolgens tot een hersenvliesontsteking, ziekte van Pfeiffer, longontsteking en allerlei andere kwalen. Ik had veel pijn en was altijd moe. Bizar hoe zoiets kleins zoveel ellende teweeg kan brengen. Aan mijn schulden werd nog steeds gewerkt. Maar zélf werken, dat ging gewoon niet meer. Uiteindelijk werd ik voor 75% afgekeurd, waarmee het kleine beetje uitzicht dat ik had op een baan nagenoeg verdween.”

Toch laat Chris zich niet uit het veld slaan. Want opgeven, da’s niks voor hem. “Ik ging aan de slag als vrijwilliger bij Stop de Schulden Rotterdam, waar ik mensen hielp bij het aanpakken van hun schulden. Als ervaringsdeskundige had ik hen natuurlijk wel wat te bieden. En wat bleek? De schulddienstverlening paste perfect bij me. Sterker nog, ik kreeg er hartstikke veel energie van. Ik had nooit verwacht dát nog mee te maken, na de ziekte van Lyme. Op den duur had ik zelfs vijf verschillende vrijwilligersbanen! Misschien een beetje teveel van het goede…” Chris vertelt het vol trots en kan er tegelijkertijd smakelijk om lachen. Opnieuw de humor die hem zo kenmerkt.

Quiet versterkt en zet in beweging

Als vrijwillig schuldhulpverlener verwijst hij cliënten regelmatig door naar Quiet. Al snel wordt hij gevraagd om ook zelf member te worden. “Ik had het idee dat ik het Quiet-concept makkelijker aan de man kon brengen als ik er zelf ook bij zat,” zegt Chris. “Quiet is niet altijd eenvoudig uit te leggen vind ik. Zeker niet aan buitenstaanders. Kijk, als je met armoede te maken hebt kun je gebruikmaken van allerlei faciliteiten. Een budgetcoach die je helpt om je rekeningen te betalen. Een Voedselbank waar je boodschappen haalt. Bijzondere bijstand voor een nieuwe wasmachine. Maar dat is slechts de basis. In de maatschappij hoor je dan vaak: ‘de basis is toch meer dan genoeg zeker?’ Maar juist de leuke dingen doen ertoe. De luxe dingen. Een keertje naar de dierentuin of het zwembad. Een broodrooster. Een bezoek aan de kapper. Daarin is Quiet uniek.”

Een persoonlijk Quiet-extraatje dat Chris zich nog goed kan herinneren, is zijn sapcentrifuge. Iets kleins met een groot effect. “Het is zware materie hè. Soms moet je armoede daarom even luchtig maken. Mensen het gevoel geven dat ze erbij horen. Dat ze deel uitmaken van de maatschappij en er niet naast staan omdat ze zielig of arm zijn. Op die manier bereik je iets heel waardevols: je zet mensen in beweging om hun problemen aan te pakken. Zo doorbreek je de cirkel.” Wat Chris’ cirkel doorbreekt, is zijn vrijwilligerswerk in de schulddienstverlening. “Na een tijdje voelde ik zelfs dat ik hierin wel eens mijn nieuwe, betaalde baan zou kunnen vinden. Dat bleek helaas niet eenvoudig. Vier jaar lang heb ik geprobeerd om ertussen te komen. Het grootste probleem was dat men mijn uitgebreide ervaring als vrijwilliger niet meetelde. Bizar natuurlijk, want ik had inmiddels dezelfde kennis en kunde opgebouwd als betaalde professionals.”

Een stukje gerechtigheid

“Vlak voor de zomer van 2019 was het dan toch raak. Een betaalde baan voor 32 uur per week bij Expertise Team Financiën van de gemeente Rotterdam. Ik was al een paar jaar schuldenvrij, werkte als vrijwilliger op professioneel niveau en mijn gezondheid ging met sprongen vooruit. Dat het me lukte om deze functie te krijgen, voelde ergens als gerechtigheid. Ik ben ontzettend dankbaar voor de kansen die ik als vrijwilliger heb gekregen. Maar toch ook heel erg trots dat ik er nu voor betaald krijg!” Chris begeleidt mensen naar een formele schuldsanering. Hij doet dit stapsgewijs, gebruikmakend van zijn deskundigheid én ervaringsdeskundigheid. “Mijn werk kent twee kanten. Enerzijds de harde financiën zoals administratie en natuurlijk schulden regelen. Anderzijds de psychosociale kant; luisteren, begrip tonen, advies geven. Ik coach mijn cliënten ook om zélf hun verantwoordelijkheid te nemen. Empowerment noem je dat. Dat heeft niets met cijfers of geld te maken.”

Na twintig jaar hoog in de boom op IT-gebied, staat Chris nu dagelijks met zijn voeten in de modder. Hij vindt het heerlijk. “Mijn vorige leven blijft altijd bij me. De ervaring die ik als manager heb opgedaan bijvoorbeeld. Wie weet groei ik bij de gemeente door naar een leidinggevende functie. Ik zie wel. Wat ik zeker weet, is dat ik mensen wil coachen. Dat ik mijn energie met anderen wil delen. En dat ik wil uitblinken in wat ik doe. Ik wil best een autoriteit op het gebied van armoede en schulddienstverlening worden. Zo ben ik nog altijd ambassadeur van Quiet Rotterdam en vertel ik mijn verhaal vanuit die rol aan iedereen die het wil horen. Zet mij maar voor een zaal met mensen of voor een camera. Dat klinkt misschien ijdel – en dat is het misschien ook wel een beetje – maar openheid is de enige manier om het taboe op armoede te doorbreken. Natuurlijk begrijp ik dat duizenden mensen juist níet over hun schulden willen praten. De stigma’s zijn hardnekkig en heftig. Voor mij zijn stigma’s juist munitie waarmee ik m’n verhaal nog krachtiger kan neerzetten.”

De eerste minister van Armoede

Aangezien de kloof tussen arm en rijk blijft toenemen, zou je kunnen zeggen dat er nog wel wat meer mensen zoals Chris mogen opstaan om de wereld wakker te schudden. “Er is nog veel braakliggend terrein in de schulddienstverlening. Dat geldt ook voor initiatieven zoals Quiet. Het komt er volgens mij op neer dat je het voor jezelf én voor een ander moet doen. Niet alleen halen, maar ook brengen. Het zou geweldig zijn als steeds meer members ook zélf geluksmomenten aan gaan bieden. Ben je kapper? Geef dan eens een gratis knipbeurt weg. Uiteindelijk gaat het om de kleine dingen.” Over de grote dingen des levens heeft Chris ook nog wel wat te vertellen. “Ik heb weer een goed leven. Ik geniet van mijn werk, ik beweeg meer en heb een nieuwe relatie. Uiteindelijk wil ik wel weer een huis kopen en samenwonen. Dat soort dingen kúnnen weer. Als ik echt groot ga denken, dan wil ik op termijn misschien de politiek in. Ik ben lid van Groenlinks, dus wie weet. Mochten ze ooit een minister van Armoede nodig hebben: ik ben beschikbaar!”