“Iedereen moet gelijke toegang hebben tot kennis en informatie”

De bibliotheek is er voor iedereen. Ook als je niet goed kunt lezen, nog moet wennen aan een computer, of nog niet vloeiend Nederlands spreekt, juist dan kun je er terecht. Lianne Jansen en Liz van Marcke laten dat elke dag zien.
Lianne werkt al tien jaar bij de Bibliotheek Gelderland Zuid. Ze ondersteunt samen met haar collega's mensen bij taal en digitale vaardigheden, zoals werken met een computer of telefoon. Liz werkt al drie jaar als programmamaker. Zij organiseert activiteiten in de stadsdelen Dukenburg, Lindenholt en West.
“De bibliotheek is inmiddels veel meer dan boeken alleen,” vertelt Lianne. Er is steeds meer te doen op het gebied van taal en digitale vaardigheden en dat wordt steeds belangrijker. “Daar zet de bibliotheek zich elke dag voor in en dat begint bij iets heel praktisch: de drempel verlagen om binnen te stappen,” zegt Lianne vastbesloten.

Geen pasje nodig

“Je hoeft geen lid te zijn om mee te kunnen doen,” zegt Liz. “Het grootste deel van het aanbod is gratis of goedkoop, lid of niet.”
Cursussen en workshops zijn vaak gratis toegankelijk. Voor sommige activiteiten meld je je van tevoren aan. Maar bij veel momenten kun je ook gewoon binnenlopen, zonder aanmelding. De taalcafés werken zo en zijn heel populair. Ook bij het informatiepunt digitale overheid (IDO) kun je zo binnenlopen. Daar kun je terecht met vragen over bijvoorbeeld toeslagen of DigiD.

Altijd om de hoek

De bibliotheek is dichtbij. Met 28 vestigingen in zes gemeenten en steeds vaker ook een plek in het wijkcentrum, is de bieb bijna altijd om de hoek te vinden. Bij de taalcafés ziet Liz dat mensen soms zelfs wisselen van locatie, maandag in de ene wijk en woensdag in de andere. Niet omdat het dichtbij is, maar omdat de sfeer goed is en er mensen zijn die ze kennen.
Die sfeer is informeel. Mensen oefenen met taalspelletjes, en daarnaast is de ontmoeting met elkaar erg waardevol.

Een woensdag bij QUIET

“We werken steeds meer buurtgericht: niet de bibliotheek bepaalt, maar bewoners bepalen mede wat er gebeurt. Daarom zoeken we actief de wijken en lokale partners op om te ontdekken waar behoefte aan is. Zo ontstond bijvoorbeeld het contact met QUIET,” vertelt Liz.
Op een dag kreeg ze een vraag van QUIET. Kon de bibliotheek iets doen rond het thema lezen? Bij QUIET is iedere woensdag een inloop en dus ging Liz langs om te praten over waar er behoefte aan is. Ze zag twintig members die goed naar elkaar luisterden en elkaar aanvulden.
Uit die inloopochtenden ontstond al snel een nieuw idee: samen naar de bibliotheek gaan. Er kwam een rondleiding door Mariënburg, een mooi moment met veel mensen erbij. Sommigen waren al lang niet meer in de bibliotheek geweest en merkten dat het er fijn is. Liz hoopt dat mensen daardoor sneller terugkomen.
Rond diezelfde tijd kwam er bij QUIET ook een minibieb, een klein kastje met boeken. Door de gesprekken die daarna volgden, ontstond bij een aantal members de wens om samen te oefenen met lezen. Lianne raakte zo betrokken bij QUIET-vrijwilligers Nicolette en Said, die na de zomer een leesgroep willen starten. Samen kozen ze al een boek uit en anderen kunnen zich nog aansluiten.
“Het is toegang tot kennis, het versterkt jezelf,” zegt Lianne. Liz voegt toe dat het ook gewoon ontspannend is: je herkent soms iets van jezelf en je leert nieuwe woorden. Belangrijker dan de vorm, benadrukt Lianne, is dat mensen met plezier lezen. De minibieb is voor wie liever alleen leest, de leesgroep voor wie het samen wil doen. Dat die laatste vraag rechtstreeks van de members zelf kwam, vindt ze bijzonder. Dat mensen zelf met zulke vragen komen, past bij hoe de bibliotheek werkt.

Van DigiD tot AI

“Digitalisering is niet altijd de oplossing,” zegt Liz. “Zeker niet voor mensen die geen computer hebben of er niet goed mee overweg kunnen.” Bij de bibliotheek kan dat wel: gratis een computer gebruiken, gratis printen en ondersteuning als dat nodig is.
Inwoners kunnen terecht bij het digitaal café, bijvoorbeeld met de vraag hoe moet ik een foto versturen of hoe zet ik deze app op mijn tablet. Ook kan bijvoorbeeld een workshop AI voor beginners of workshop Online Veiligheid gevolgd worden.
Rond bankzaken of een bericht dat misschien spam is, aarzelen mensen soms. “Spam is bijna niet meer te herkennen,” zegt Liz. Juist daarom is het beter dat mensen het even komen checken dan dat ze uit angst niks doen. Er zijn geen stomme vragen. Die boodschap werkt: steeds meer mensen durven met hun twijfels naar binnen te stappen.

Lezen zonder zorgen

Sinds dit jaar is het abonnement tot 28 jaar gratis. Ook kun je met de meedoen-regeling gratis lid worden. Wie liever klein begint, kiest voor een flexabonnement en betaalt per boek. En misschien nog belangrijker: er zijn geen boetes meer. “Een boek lezen mag geen stress of geldzorgen geven,” vindt Lianne. Ze noemt dit een mooie verandering.

Voor iedereen

Liz ziet vaker in haar werk dat niet iedereen even makkelijk mee kan komen. Sommige mensen moeten ingewikkelde formulieren invullen op een klein telefoonscherm, zonder dat iemand meekijkt, en juist voor hen wil de bibliotheek er zijn.
Lianne ziet dat ook. Ze noemt een groep waar extra aandacht bij hoort: mensen met Nederlands als moedertaal, die het vaak moeilijker vinden om ondersteuning te vragen. “We hebben allemaal een rol in het signaleren,” zegt ze, “door goed op te letten wie er nog niet de weg naar de bibliotheek heeft gevonden en die mensen actief uit te nodigen.”
Steeds meer zaken moeten online geregeld worden. Daarom wordt digitale vaardigheid steeds belangrijker. Precies daarom blijft de bibliotheek zich inzetten voor gelijke toegang tot kennis en informatie - voor iedereen, met welke vraag dan ook. Een plek die warm is in de winter, koel in de zomer en waar iedereen gewoon naar binnen kan lopen. Zonder drempel.